«Пулат бошад сафар кун, вагарна дар хона шиштан гир», чунин аст хулосаи мантиқии ин тағйироти ба «Қонун оид ба истифодабарии рохҳо....» дохил намудаи намояндагони халқ. Гӯё агар ин роҳ пулакӣ ва шахсӣ нашавад, таъмиру беҳдошти он ғайриимкон будааст ва соҳиби он барои дар беҳтарин ҳолат нигоҳ доштани роҳ кӯшиш мекардааст. Аммо кӣ гуфта метавонад, ки корхонаҳое, ки то имрӯз «соҳибдор шуданд», то ҳол «дар беҳтарин ҳолат» қарор доранду аз рӯи самти фаъолияти худ кор карда истодаанд ва мардум аз онҳо баҳра мебаранд?

Чӣ тавр нақби пулакишаванда аз ман қарздор шуд…

                Роҳ воситаест ки маҳалҳоро, мардумонро, кишварҳоро ба ҳам мепайвандад ва дар маҷмӯъ яке аз муайянкунандаҳои пешрафти давлат ва миллат аст. Дар гузашта барои он ки пеши роҳи душманро гиранд, сари роҳи ӯ монеаҳо ба вуҷуд меоварданд ва саддҳои сунъӣ барқарор менамуданд.

                Яъне агар роҳ набошад, на дӯсту на душман коре карда наметавонанд. Реформатори бузурги рус Пётри якум деҳаҳоеро, ки сари роҳи Санкт-Петербург ва Маскав қарор доштанд ба ивази ободии ин роҳ аз андоз озод намуда буд. Замони Шӯравӣ, дар охири солҳои сиюми қарни гузашта барои колхозчиёне, ки дар сохтмони роҳ аз тариқи ағбаи Анзоб ва сохтмони роҳи Бадахшон ширкат меварзиданд, ба ивази як рӯзи меҳнаташон се рӯзи меҳнат сабт мегардид.

                Хулоса, роҳ ва роҳсозӣ ҳамеша мавриди таваҷҷӯҳи ҳукуматдорон қарор дошт. Имрӯз ҳам дар Тоҷикистон аҳамияти бузург доштани роҳро ба назар гирифта, сохтмони онро бо кӯмаки молиявии хориҷиён дар ҳамаи самтҳо идома дода истодаанд, ки боиси хурсандии мардум ва беҳтар гардидани алоқаи қисматҳои гуноногуни кишвар мегардад. Аммо тавре, и дар мақолаи «Оҳ, ин роҳ...» («Тоҷикистон» №26,25.06.09) навишта будем, ҳанӯз сохтмони рохи Душанбе-Хуҷанд Конибодом ба охир нарасида, депутатҳои мӯҳтарами мо ба он «чашм ало карданд» ва натиҷа чунин шуд, ки минбаъд дар ҷумҳурии мо дар ҳолати набудани роҳи алтернативӣ ҳам_метавонанд роҳи ягонаро пулакй кунанд.

Интихоби маҷбури ва ё...

                «Пулат бошад сафар кун, вагарна дар хона шиштан гир», чунин аст хулосаи мантиқии ин тағйироти ба «Қонун оид ба истифодабарии рохҳо....» дохил намудаи намояндагони халқ. Гӯё агар ин роҳ пулакӣ ва шахсӣ нашавад, таъмиру беҳдошти он ғайриимкон будааст ва соҳиби он барои дар беҳтарин ҳолат нигоҳ доштани роҳ кӯшиш мекардааст. Аммо кӣ гуфта метавонад, ки корхонаҳое, ки то имрӯз «соҳибдор шуданд», то ҳол «дар бехтарин ҳолат» қарор доранду аз рӯи самти фаъолияти худ кор карда истодаанд ва мардум аз онҳо баҳра мебаранд? Оё вакте, ки роҳ монополия шуд, чунин намешавад, ки гӯянд: «мо барои таъмир маблағ надорем, хоҳӣ пулашро дода аз ҳамин роҳи вайрона сафар кун, нахоҳӣ чор тарафат қибла». Дигар илоҷ надорӣ, зеро дар кадом ҳолате набошад, ин роҳ ягона аст ва ту имкони интихоб надори. Аммо он ҳам аллакай соҳиб дорад. Ин мавзуи баҳси дигар аст ва алҳол ки ҳанӯз нақшаи намояндагони интихобнамудаи мо амалӣ нагардидааст, хостем боз як бори дигар тариқи ин роҳ сафар намуда, аз лаззати сафари роҳи нав бозсозӣ гардида баҳраманд шавем.

                Чиниҳо барои он, ки ба корашон халал ворид нашавад, убурро аз роҳи.

                Реконструксияшаванда танҳо аз соати 19 бегоҳ то соати 7 саҳар иҷозат медиҳанд ва дуруст ҳам мекунанд. Зеро бо он маданияту менталитете, ки ронандагони мо доранд, дар як вакт ҳам сохтмони хатти баландшиддати Шимол-Чанубро идома додану ҳам сохтмони роҳравҳо ва қиррезии роҳро ба охир расондан ғайриимкон аст. Аксари ронандагони тоҷик ба ягон қоида риоя намекунанд. Бесабаб нест, ки зуд-зуд дар бозори Султони Кабир ронандаи навбатиеро дучор меоед, ки шишаи пеши мошинаш қурбони санги дасти коргари чинӣ шудааст ва ӯ шишакобӣ мекунад. «Худкардаро даво нест» мегуфтанд замоне дар ин ҳолатҳо...

                Аммо дар навбати худ, чиниҳо низ ба реҷаи муайяннамудаи худ риоя намекунанд ва соати боз намудани роҳро аз 19 ба 20-21 мебаранд ва бастани онро баъзан аз 4.30-5 субҳ сар мекунанд. Ё онҳо ҳам аллакай «тоҷик шудаанд»?

Нақби рақамхур

                Агар шишаро бо айби худи ронанда роҳсози чинӣ реза карда бошад, балои дигаре, ки имрӯз домангири ронандагони аз ин роҳ сафаркунанда гардидааст, ба чиниҳо ягон муносибате надорад оло ба мисли зукоми мурғу хук дар роҳи нав беморие бо номи «нақби рақамхӯр» ҳуҷум овардааст...

                ...Банда, ки таҷрибаи қариб сисолаи ронандагӣ дорам, пеш аз сафар «чор ишкели» мошинро хабар гирифта баъд ба сари ҷилав нишастам ва то нақби Истиқлол, чанд бор роҳравҳои нимбудро аз пахлӯяш убур намуда ба даромадгоҳи қисмати ҷанубӣ расидам. Вақте ки вориди нақб гардидем, мисли мохҳои пешина фарши ноҳамвори он аз об пур буд ва аз сақф «шар-шараи Ниагара» бо оби гилолуд моро «душ»-и бепул мекард. Баъзан худро мисли нохудои киштии зериобӣ эҳсос намуда, боэҳтиёт ба чуқурии навбатӣ ғута мезадам ва албатта «киштии» ман ба санге ё худо медонад, арматуре бархӯрда тақаррос мезад ва худо мегуфтам, ки ақаллан муҳаррики мошин сиҳат монад ва моро аз ин ғори беохир берун кашад. Ниҳоят, равшание дар охири нақб намудор гашт. «Офарин ба мошинсози олмбнӣ, ки мошинаш дар ҳамин роҳ ҳам дар намонд» гуфтам ба ҳамроҳонам бо ифтихор аз чорчархаи худ. Аммо хурсандии ман дер давом накард. Вакте, ки ба дунёи равшан баромадем, «Камаз»-и аз рӯ ба рӯ оянда чароғҳои худро фурӯзон карда ба ман ишораи истодан кард. Мошинро боздошта пурсидам:

-Барои шумо чи хизмат кунам?

-Барои ман не, барои худат хизмат пайдо шуд, як ба пеши мошинат нигоҳ кун...

                Пойҳоямро бар зада, аз кӯли об гузаштаму ба пеши мошин нигаристам: аз рақами нап-па нави давлатии мошини ман на пай буду на Хайдар...

-Лаънат ба заводе, ки ҳамин мошинро баровардааст. Магар имкон надошт, ки барои насб кардани рақам сӯрохии дурусттаре кунад...

-Сӯрохӣ ҳам дораду чорчӯба ҳам. Ин моем, ки дар БДА барои мондани рақам чорчӯбаи пластмасӣ медиҳем ва бо андак фишори об рақам аз дохили он меафтад,- олмониҳоро тарафдорӣ кард ҳамсафарам ва илова намуд, Он бечораҳо аз куҷо медонанд, ки мошинашон аз роҳи пулакишавандаи мо ҳаракат мекунад...

                Ноилоҷ аз коргари нақб, ки ба тагу дави ман бо истезо менигарист, ёри пурсидам!,

-Шояд коргарони мо ёбанд. Ана ба он ҷо нигаред, «ҳосили» якрӯзаи рақамҳои ҷамъ овардашуда нигоҳ дошта мешаванд.

                Дар баромадгоҳи нақб болои тахтае чанд рақами аз даруни нақб ёфтшуда гузошта шуда буд. (Ба акс нигаред)...

«Аз Рӯдаки то Айни ҳама харсавор буданд...»

                ... Роҳи худро бо як рақами қафо идома дода ба маркази ноҳияи Айнӣ расидем ва минбаъд бояд ба диёри Рӯдакӣ-Панҷакенти бостон сафари худро идома медодем. Корманди БДА дар чорроҳаи Хуҷанд-Панҷакент-Душанбе маслиҳат дод:

-Зинҳор аз 20-30 километр-соат суръатро зиёд накунед, ки қисмҳои мошинатонро минбаъд аз ин роҳ меЧинед ва ин рақаматонро ҳам гум мекунед.

                Харчанд худам ҳам инро медонистам ва тавре, ки дар мақолаи ёдовар шудаам тасвир намуда будам, аз рӯи эҳтиёт рақами дигарро ҳам канда гирифтам ва сар шуд...

                Чамбаракро мисли чархи осиёб метофтаму мехостам аз чуқурии пешомада ба дигар самт тоб диҳам, ҳамоно ба чуқурии дигар мезадам.

-Ин кӯшишҳои ту беҳуда, хоҳ нохоҳ ба чуқур мезанӣ. Шукр кун, ки бо мошин рафта истодаӣ ва мисли Рӯдакию Айнӣ харсавор нестӣ. Мегӯянд, ки устод Айнӣ харакӣ ба Панҷрӯд рафта қабри Рӯдакиро ёфтааст ва эшони Туғрал аз ин роҳ танҳо бо аспу хар ба Самарқанд рафта меомадаанд,- ба таври худ маро тасалли дод ҳамсафарам.

-Охир яке дар асри даҳ, дига-ре дар асри нуздаҳ ва Айнӣ дар нимаи аввали асри бист зиндагӣ кардаанд, ману то бошем, дар асри бисту як ҳастем ва мардум нияти сафари Миррихро доранд...

-Дуруст, аз Душанбе то Айни бо роҳи асри нав сафар кардӣ, лаззати роҳи асри нуздаҳро ҳам чаш дия...Вазорати нақлиёт рӯзе ин роҳро ҳам медидагист...

                Аммо гумон аст, ки ба ин наздикихо дар ин вазорат андешаи чаҳоряк миллион аҳолие, ки то сарҳади Узбекистон зиндагӣ мекунанд, ба сарашон ояд.

Зарари марою мардумро кӣ ҷуброн мекунад?

                Киссаи роҳ ва ободии он чунин аст, ки гуфтам, аммо ин шаммаест аз дидаю шунидаҳо. Аз сафари худ ба ин диёр чунин зарар дидам: иваз намудани рақами давлатӣ бо ҳамаи справкаю ҳуҷҷатгузориҳояш наздик ба 100 сомонӣ, иваз намудани ду пружинаи «Опел» ба ивази 80 сомонй, иваз намудани таҷҳизоти чамбарак (ричаг) 22 сомонӣ, иваз намудани як асбоб бо номи гранат, ки дар чархи неши мошин будааст 80 сомонӣ ва ниҳоят аз кор баромадани як ҷуфт пойафзолу як шим тақрибан 70 сомонӣ. Кормандони БДА ягон дирам талаб накардаанду надодаам ҳам. Чамъулҷамъ 352 сомонӣ. Бале, депутатҳои мӯҳтарам, алҳол, ки ин роҳ пулакӣ нашудааст, ҳамин қадар зарар дидам. Аммо зарари як шахс дар назди он хисороте, ки мардум ва ҳукумат аз ноободии роҳи Панҷакент Душанбе меби-нанд, ҳеҷаст, Тасавур кунед, дар он маҳал аз Хафт Кӯлу Кӯли Калон сар карда то Саразми панҷ ҳазорсолаю Рӯдакии зиёда аз ҳазорсола барои хориҷиён (ва мардуми кисматхои дигари кишвар хам) маконҳои муқаддасу ҷолиб хеле зиёданд. Аммо онҳо аз ноободии ин роҳ ҳарос доранду аз сафар ба ин мулк худдорӣ мекунанд. Масъуди Миршоҳи-яке аз донишмандони машҳури Фаронса мегӯяд: «Агар роҳ имкон медод, ҳар сол чанд бор дар паҳлӯи Рудакӣ мебудам ва шояд дар он ҷо низ мисли Истаравшан фарҳангсарое бунёд менамудем. Аммо таасссуф, ки роҳи ободе надорад...» Садҳо нафар сайёҳоне, ки дар замони Шурави аз тариқи Самарқанд ба ин ҷо меомаданд, раҳгум заданд. Мардуми зироаткори ин водӣ маҷбуранд бо як роҳи нообод танҳо як қисми ками ҳосили меваю ангур ва помидори худро ба шаҳрҳои бузург баранд, ки ҳам зарари деҳқон асту ҳам зарари киссаи шаҳрнишин. Харчанд дар замони шӯравӣ роҳ барои мардуми ин водй ба «замини калон» аз тариқи Узбекистон ҳамеша боз буд, аммо ҳукумати вакт кӯшиш мекард, ки роҳи Панҷакент Душанбе обод бошад.

- Ман, ки худ коргари ДЭУ будам медонам, ки ҳолати ин роҳ дар он давра нисбати ҳозира ба маротиб беҳтар буд. Холо тавре, ки мебинед, асфалти он бо гузашти вақт пора шуда, балои ҷони ронандагон гардидааст ва касе нест, ки аққалан онро дарбеҳ кунад, -мегӯяд собиқ роҳсоз-нафақахӯри 74 сола аз ноҳияи Айнӣ бобои Мирзо.

                Воқеан, касе нест ки на танҳо ғами дарбеҳи ин роҳро дошта бошад, балки ба ёд орад ки дар ин ҷо ҳам роҳе ҳасту мардуме, ки бо он равуо мекунанд. Вазорати нақлиёт зуд-зуд оид ба рохҳои сохташавандаи ҷумҳурӣ нишасту семинарҳои гуногун баргузор намуданро анъана кардааст (охиринаш чанд рӯз пештар буд), ки ин хуб аст. Аммо боз ҳам ин роҳи ҳафтод километра ба гӯшаи хотири касе наомад. Мо ҷонибдори онем, ки сар то сари кишварамон бо рохҳои замонавӣ бо ҳам пайванд бошанд. Аммо ба гӯшаи фаромӯшӣ афкандани манфиат ва нодида гирифтани азоби роҳи як қисмати умдаи мардум аз ҷониби масъулини роҳ ба он сиёсате, ки Президенти мӯҳтарами мо ва Хукумати кишвар пеш гирифтаанд, мухолифат мекунад...

                Шояд Барои ҷуброн намудани хисороти худ бо ҳаққи қалам тақрибан боз ҳафт мақолаи дигар аз фаъолияти депутатҳои мардум интихобкарда ва роҳсозону масъулон навиштан лозим ояд, кй албатта аз паи он хоҳам шуд. Бошад, ки макрлаҳои минбаъда ҷиҳатҳои мусбати кори Вазорати нақлиёт ва намояндагони халқро аз водии Зарафшон дар бар гирад. Аммо хисороти иқтисодӣ ва равониеро, ки аз ноободии роҳи Панҷакент то Айнӣ ҳар рӯз мардуми чаҳорякмиллионаи ин маҳал ва буҷаи ҷумҳурӣ мебинанд, ки ҷуброн менамуда бошад ?