Хулосаи калом барои ман нофаҳмо боқӣ монд, ки раиси мӯҳтарами Бонки миллӣ бо ин посух киро «сафед» карданд ва ё киро «тасҳеҳ»:- худро ё ҷаноби Ҳоҷӣ Акбар Тӯраҷонзодаро ва аз ин аҷибтар дар назди кӣ:- хонанда ва ё роҳбарияти Талко?

                Посухи раиси Бонки миллии Тоҷикистон Шариф Раҳимзода таҳти унвони "Суханҳои мо нодуруст тавзеҳ дода шудаанд" роҷеъ ба андешаҳои узви Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҳоҷи Акбар Тӯраҷонзода, ки дар ҳафтаномаҳои "Миллат", "Фараж" ва "Озодагон" 7 майи соли равон зери сарлавҳаи "Дурӯги бе ҳадду марз" ба нашр расида буд, ибтидо дар нашрияҳои «Миллат» ва «Озодагон» ( 21 майи соли 2009)ва ҳафтаи баъд дар «Фараж» ба табъ расид. Раиси Бонки милли ҳамзамон бо ин посух ин ҳақро ҳам ба худ иҷоза додааст, ки мухотаби худро насиҳат бикунад:-"Умед бар он мекунем, ки эшон дар оянда ҳангоми тавзеҳи масъалаҳои иқтисоди бо дарки масъулияти том амалхоҳандкард."Аз он ки якбора се нашрияи мустақили маъруфи кишвар ин посухро мунташир кард ва аз он ки раиси Бонки милли ҷаноби Тӯраҷонзодаро "бо дарки масъулияш"даъват кардаастхоҳише фаро гирифт то ба матолиби мавриди назар дигарбора таваҷҷӯҳкарда шавад. Вале рости ҳеҷ нафаҳмидам, ки раиси мӯҳтарами Бонки милли бо интишори ин посух ба ки посух додааст:- ба худ, ба роҳбарияти Талко ё ба Ҳоҷи Акбар Тӯраҷонзода.

                Раиси муҳтарами Бонки миллӣ дар ғуфтугӯе бо радиои «Имрӯз» ки баъдан матни онро дар ду шумора нашрияи «Озодагон» ба табъ расонд, чунин гуфтаанд:

- « Имрӯз»: Воридоти асъор то чӣ андоза аз фурӯши пахта ва алюминии вобастагӣ дорад?

- Пахта ва алюминий ду намуди маҳсулотеанд, ки дар баробари интиқоли пулҳо, инвеститсияҳо, грантҳо ба кишвари мо асъори хориҷиро ворид мекунанд. Мумкин 25-30 фоизи ҳаҷми умумии асъори хориҷии воридшавандаро ташкил диҳанд. Соли гузашта ба кишвари мо қариб 5 миллиард доллар асъори хориҷӣ ворид шудааст, ки қисмати камашро пахтаву алюминий ташкил медиҳад. Бинед, корхонаи алюминийи мо бо системаи толлинг кор мекукад, яъне маҳсулотро аз сарҳад мегирад, коркард мекунад ва боз дар сарҳад ба соҳибаш бармегардонад. Ва барои коркарди як тонна алюминий ҳамагӣ 500 доллари ИМА даромад мегирад. Даромади пахта ҳам дар атрофи 100-120 миллион доллари ИМА давр мезанад,

Озодагон №17 (74) 30 апрел 2009

                Ҳоҷӣ Акбар Тӯраҷонзода зимни нашри ҷавобияи худ таҳти унвони "Дурӯғи беҳадду марз" ,ки зикраш пештар рафт, дар ҷое дар ин матлаб бо ишора ба гуфтаҳои болои Шариф Раҳимзода чунин навиштааст:

                "Дар бораи масъалаҳое, ки банда дар он мусоҳиба ва мақола дар бораи Заводи алюминий баён карда будам, хусусан, дар бораи афсонаи гӯё «манбаи асосии даромади буҷети мамлакат» будани он, фақат ҳаминро гуфтаниам, ки хушбахтона, 23 апрели соли 2009 Раиси Бонки Миллии ҶТ, ҷаноби Ш.Раҳимзода дар мусоҳибаи дар ҳафтаномаи «Озодагон» дар бораи мифҳои «фоидаовар» будани «Талко» ба таври возеҳ ишора кардаанд. Хоҳишмандам муроҷиат намоед."

"Миллат" №18 (192) 2 май 2009

                Хонандаи азиз! Инак ин ҳам буд баҳои Раҳимзода ба нақши ҳиссаи Талко дар иқтисоди кишвару ва ин ҳам буд он иқтибоси Тӯраҷонзода. Ва бешак мутаваҷҷеҳ шудӣ, ки Тӯраҷонзода дар матлабаш ба суханони раиси Бонки миллӣ ишора кардааст, вале ҳеҷ чизеро на афзудааст ва на кам кардааст. Ҳатто Тӯраҷонзода воқеияти аслии ҳиссаи Талко ба бюҷети ҷумхуриро, ки Раҳимзода бо рақами мушаххас нишон додааст айнан такрор накарда, балки бар он ишора кардааст. Аммо танҳо ҳамин "ишора"- и Тӯраҷонзода ба "арзёбии Раҳимзода дар мавриди ҳиссаи Талко ба иқтисод" сабаб шудааст, ки Раҳимзода ногузир ба "тавзеҳу ташреҳ"-и он чи, ки худ гуфтаанд, шаванд. Ва Раҳимзода навиштаанд, ки Тӯраҷонзода он касро дар масъалаи Талко нодуруст фаҳмидаанд. Ва дар посухашон навиштаанд, ки "...соли гузашта ба Тоҷикистон ҳудуди 5 миллиард доллари ИМА (аз ҷумла, бо назардошти қарзҳои беруна, грантҳо, сармояҳои хориҷӣ, маблағҳои интиқолии муҳоҷирони меҳнатӣ ва фурӯши маҳсулоти ватанӣ) ворид шуда бошад, тақрибан 1,4 миллиард доллари он ба корхонаи "ТАЛКО" рост меояд". Аммо аз сӯҳбати қаблии худ дар бораи гирифтани панҷсад доллар ба ивази як тоннаи алюминий дар назди марз "яъне маҳсулотро аз сарҳад мегирад, (Талко) коркард мекунад ва боз дар сарҳад ба соҳибаш бармегардонад ва барои коркарди як тонна алюминий ҳамагӣ 500 доллари ИМА даромад мегирад" чизе ёд накардаанд". Худи ҷаноби бонкири рақами аввал мегӯянд, ки Талко аз марз барои коркарди ашёи хом буду шуд панҷсад доллар ҳаққ мегирад, ки агар 500 $-ро ба 400 000 тонна алюминий зарб занем, 200 млн доллар мешавад, ки даромади умумии корхонаи алюминий дар як сол мебошад. Аммо дар посухи дуюмбораи худ маблағҳои воридкардаи Талкоро 1 миллиарду 400 миллион доллар муҳосиба кардаанд. Шахсан ман нафаҳмидам, ки чӣ тавр корхона дар як сол ҳамагӣ 200 миллион доллар даромад дошта бошаду аммо ба кишвар 1 миллиарду 400 миллион доллар ворид намояд?

                Дар ҳоле ки худи "роҳбарияти Талко" дар бораи мизон ва ҳаҷми воридоти пули корхона ба иқтисоди кишвар рақами як миллиард долларро зикркардаанд. Шояд ахбори зери дасти раиси Бонки миллӣ "мувассақтар" аз маълумоте бошад, ки роҳбарияти Талко ироа кардааст? Ба ҳар сурат нахустин суоле, ки, баъди қироати посухи раиси бонк дар зеҳнам рӯшан шуд ин буд ки агар дар воқеъ маблағҳои воридкардаи Талко дар ҳаҷми як миллиарду чаҳорсад миллион доллари амрикоӣ бошад, пас барои коркарди як тонна алюминии Талко чанд долларӣ аз шарикони норвежии худ ҳаққу заҳма мегирифта бошанд? Биёед ҳисоб мекунем: 1 млрд 400 млн доллар : 400 000 тонна алюминий = 3500 $ ?! Дар ҳоле ки роҳбарияти Талко мегӯяд 2600-2700 доллар болотарин баҳои фурӯши як тоннаи арзизи тоҷик будааст, ҳол он ки ширкати Талко мустақиман маҳсулотро намефурӯшад, зеро тибқи шароити толлинг Талко гилхоки ширкати норвежиро коркард карда, ба ивази ин кораш фақат 500 $ мегирад. Пас сифри 1,4 млрд гуфтаи раиси Бонки миллй аз куҷо пайдо шудааст? Шигифтовар аст, ки раиси Бонки миллӣ бо ин ҳама маълумоту ахбори дар ихтиёрдошта роҷеъ ба фаъолиятҳои моливу муҳосиботии ширкати Талко, чаро дар сӯҳбат бо " Имрӯз" ин рақамро наоварданд ва аз савдои назди марзии Талко ва дарёфти панҷсад доллар барои коркарди яктонн алюминий ҳарф заданд? Ва он вақт нагуфтаанд, ки воридоти Талко як миллиарду чорсад миллион доллар аст. Аз ҷониби дигар дар посухашон низ ҳеҷ ишорае накарданд, ки оё сӯҳбат аз боби "панҷсад доллар" дуруст буд ё не ва ин сифрро бар мабнои чӣ гуфтаанд ва низ дурустиву нодурустии ин рақамро инкор ва ё таъйид накардаанд ва нагуфтанд, ки радиои ""Имрӯз" ва ҳафтаномаи "Озодагон " маълумоти носаҳеҳ ироа кардаанд".

                Раиси арҷманди Бонки миллӣ ҳадди аксар талош ба харҷ додаанд, ки саҳми назаррас ва сарнавиштсози ширкати Талко ба иқтисоди кишварро собит бисозанд. Ва ҳама арқому нишондодҳои бухгалтерии ин корхонаро якояк тазаккур дода аз ҷумла бо зикри маҷмӯи моҳонаи кормандони он давоми сол азамат ва тавоноии онро ба намоиш гузоштаанд. 102 миллион сомонӣ маоши кормандони ширкат. Аммо ин рақам барои пардохти моҳонаи 13 ҳазор корманд дар давоми 12 моҳ ва як моҳи рухсатиашон рақаме мафтункунандае нест. Балки маблағи "бихуру намур" аст. Зимнан онгуна, ки роҳбарияти Талко "қиёс" карданро дӯст дорад, ин маблағро бо маблағи вакилони дифои ширкати Талко дар суди Лондон"қиёс " кунем, чизе нест. Чаро ки адвокатҳои Талко дар ин чаҳор соли "дифои обрӯ ва нуфузи корхона" моҳона 2 миллион долларй музди кор мегирифтанд, ки ҷамъи он аз сад миллион доллар ҳам болотар шуд.

                Ва ҳамин тавр раиси мӯҳтарами Бонки миллӣ аз ҳиссаи Талко дар пур кардани хазинаи ширкати "Барқи тоҷик" ва дар сурати набудани чунин харидори "оптовик" холӣ мондани ин хазина ба доаблағи фалон миллион сомонӣ ёдовар шуда, нодида гирифтани чунин саҳми бузург дар рушди иқтисодиётро дуруст наҳисобидаанд. Лозим ба зикр аст, ки "роҳбарияти Талко" низ дар ҷавобияаш "Сарвати миллат фурӯхта намешавад"( Фараж 12 феврали сорли 2009) "ба таваҷҷӯҳи мардум" расонида буд, ки " КВД" Талко"дар санаи 1.01.2009 барои истифодаи ҳаққи нерӯи барқ ягон тин қарздор нест".

                Аммо дар нишасти хабарии масъулони ширкати "Барқи тоҷик" дар моҳи апрели соли равон зикр шуд, ки Талко яке аз қарздорони асосии ин ширкат аст ва то моҳи апрел ҳаҷми қарзҳои он 90 миллион сомониро ташкил медиҳад. Албатта ин 90 миллион, ки ҳосили зарби панҷ дирамӣ барои ҳар як киловат соати барқ аст, вале дар сурати 17 дирамӣ (нархифурӯши нерӯи барқбарои корхонаҷоти дигари санъатии Тоҷикистон) баровард шудан он як рақами воҳиманок хоҳад шуд. Вале боз ҳам агар "роҳбарияти Талко" то аввали январ ҳеҷ тине(шояд дирам-воҳиди хурди асъори миллиро дар назар дошта бошанд) қарздор набошанд, пас мантиқан ин маблағ қарзи танҳо се моҳ:- аз январ то апрели соли равон аст, ки моҳона сӣ миллиой сомониро ташкил додааст. Аҷиб аст, ки Талко 90 миллион сомонӣ (20 миллион доллар бештар) пули истифоди нерӯи барқи давлатро наметавонад бисупорад, вале бар пояи маълумоти мунташира метавонад бидуни мушкилӣ ширкати ҳавоии хусусӣ таъсис диҳад, тайёраи гароннарххаридорӣ кунад, барои таксопарки Душанбе " метавонад садҳо " Саманд "- и иронӣ бихарад ва меҳмонсаро бунёд кунад ва ғайра. Ин ҳам албатта "қиёс " аст. Инҷо метавон "дарунтар"-и қазияи Талко рафту гуфту гуфт, ки он то чӣ андоза "сарвати миллй " аст ва ё баровардасози ниёзҳои афроди алоҳида. Бахусус ки суратҳисоби корхонаи давлатии Талко-парчамдори иқтисоди миллӣ на дар бонки давлатии Амонатбонк балки дар "Ориёнбонк"- муассисаи тиҷоратии ғайридавлатӣ "амал" мекунад ва масъули ин бонк бино ба навиштаи бархе аз сомонаҳои интернетӣ ҳамзамон соҳиби ширкати CDH-шарики толлингии Талко мебошад. Ва боз ҳам ба навиштаи ин сомонаҳо, ки масъулони CDH онро таъйид кардаанд, даромади ин ширкати таъминкунандаи гилхоки Талко дар соли 2005 70 миллион долларро ташкил додааст. Тааҷҷубовар аст, ки маблағҳои Талко бештар барои рушди тиҷорати хусусй масраф мешавад, вале онро хуни гарми иқтисод ва сарвати миллӣ муаррифӣ мекунанд. Ва агар дар воқеъ ин корхона дар шумори даҳгонаи корхонаҳои бузурги мушобеҳ дар дунёст, пас чаро дар як чунин шароит барқро аз аҳолии бе ин ҳам қашшоқу бенаво арзонтар мехарад? Ва онро ҳам дар вақташ пардохт наменамояд ва 90 милион сомонӣ аз Барқи тоҷик қарздор аст. Ва агар зӯру тавоност чаро наздики 700 ҳазор доллари қарзи "Тоҷиктрансгаз"-ро низ ним сол аст, ки намепардозад? Вале агар нафаре дар ин бора садо баланд кард бо шеваи шадиду лаҳҷаи хашин ӯро қариб, ки душмани миллат муаррифӣ мекунанд. Яъне бояд сукут варзид, дам фурӯ баст ва лому мим нагуфт, ки тоифае аз ҳисоби сарвати мутааллиқ ба ҳамаи миллат сарватманд бишавад, вагарна сазовор ба нафрину дучор ба бӯҳтон мешавад.

                Раиси Бонки миллӣ ҳамчунин аз 286 миллион сомонӣ пардохтҳои молиётии Талко ба иқтисоди кишвар гӯшзад карда ва носеҳона мефармоянд, кй "... саҳми корхонаи ТАЛКО" дар иқтисодиёти кишвар бузург аст ва ин нуктаро сарфи назар кардан, иштибоҳи маҳз аст...Ба андешаи мо: мӯҳтарам Тӯраҷонзода дар мақолаи худ "Дуруғи бе ҳадду марз" барои исботи назари худ гуфтаҳои моро нодуруст тавзеҳ додаанд,...".( Боз ҳам аҷиб аст, ки худи "роҳбарияти Талко" дар матлаби"Сарвати миллат фурӯхта намешавад" гуфтаанд, ки пардохтҳои Талко дар соли гузашта 270 миллион долларро ташкил додааст, аммо ҷаноби раиси Бонки миллӣ рақами 286 -ро аз куҷо пайдо карда бошанд)

                Ин кори иқтисодчиҳо ва муҳосибон аст, ки тавзеҳ диҳанд пардохти 286 миллион сомонӣ аз як миллиарду чаҳорсад миллион доллари воридотии Талко кам аст ё зиёд. Вале як нукта мусаллам аст, ки чанде аз ширкатҳои хусусии мобилии муваффақ, ки барои рушди кору корхона як сенте ҳам аз бюҷет ва маблағи давлат истифода накардаанд, молиёти бештар аз Талко ба давлат месупоранд. Ва онҳо бо забони дарозу рӯи сурх аз даромади холиси худ сӯҳбат мекунанд, вале то имрӯз Талко ягон маротиба аз даромади софу холиси худ лаб боз накардааст ва нагуфтааст, ки парчамбардори номуси миллӣ ба миллат ва бюҷети давлат чанд доллар фоидаи соф овардааст.

                Аммо вакили порлумони Тоҷикистон Шодӣ Шабдолов дар бораи нақш ва ҳиссаи ширкати Талко дар иқтисод ва бюҷети кишвар назари дигар дорад: «Масъала ин ҷост, ки се-чаҳор сол муқаддам саҳми алюмин ва пахта дар буҷаи кишвар 17 дар садро ташкил медод. Аммо дар буҷаи соли 2009 саҳми ин маҳсулоти стратегӣ фақат ду дар садро ташкил медиҳад. Ин дар ҳолест ки 76 дар сади содироти мо ба ҳисоби фурӯши алюмин ва пахта аст.

                Аммо дар мавриди ширкати алюмин бояд гуфт, ки дар соли 2008 бамизони тахминан якуним миллиард маҳсулот истеҳсолкарда ба буҷаи кишвар фақат 800 ҳазор доллар даромад доштааст. Ин дар ҳолест, ки ҳамасола корхона 6-6,5 миллиард киловат –соатбарқро бо қимати 90 миллион доллар масраф мекунад. Агар Талкоро аз андози даромади изофии 20 фоиза озод намекарданд, дар он сурат корхона ба буҷа ба мизони на кам аз 200 миллион доллар даромад дошт. Мешавад натиҷагирӣ кард, ки барои такмили буҷа маншаъи лозимӣ дорем, фақат онро бояд ёфт.»

«Азия плюс» 16 октябри соли 2008.

                Фикр накунам, ки Шабдолов бо ин ҳама собиқаи тӯлонии сиёсӣ дар саҳна ва дониши амиқ дар ин соҳа ҳарферо носанҷида ва чуноне дар кори бархеҳо мушоҳида мешавад, тӯтийор аз қавли дигарон такрор кунад. Ва ҳарчанд "роҳбарияти Талко", ҳамвора мункири имтиёзоти хосаи қоилшудаи ҳукумат мешаванд аммо бархе аз коршиносон, аз ҷумла Саймуддин Дустов ин нуктаро, ки Талко аз марҳамати ҳукумат хуб баҳраманд аст, дар як сӯҳбат тасдиқ кардааст:

                "Албатта дар мо як гуна протексионизм (ҷӯрабозӣ, ошнобозӣ) вуҷуд дорад. Бигирем ба ширкати Талко дар харидани нерӯи барқ имтиёзҳо додаанд ва дар соли ҷадид ин корхона барқро ҳатто арзонтар аз аҳолӣ мегирад». Саймиддин Дӯстов: «Мансабдорон аз пушти шишаи «Лексус» мардумро сиёҳ мебинанд»("Озодагон"15 январи соли 2009)

                Ва чанде пештар Маҷлиси намояндагон бо тасвиби як санад ду миллион доллари маблағи мансуб ба бюҷетро, ки мебоист Талко пардохт мекард ба худи ин ширкат вогузошт. Ин ҳамон маблағе аст, ки дар пайи муомилоти судӣ миёни Талко ва Ансол дар додгоҳи Лондон Талко ба даст оварда буд. Дуруст аст, ки ин ду миллион дар баробари он сад миллион доллари "ҳаққузаҳма"-и адвокатҳои Талко, ки бар бод рафт ва 480 миллион доллари ба яғмобурдаи шарики пешини тиҷоратии Талко, - Ансол қатра дар баҳр аст. Албатта ин ҳам нишонае рӯшан аз имтиёзоти вежаи Талкост, ки ниҳодҳои масъули ҳукумат дар бораи ин маболиғ нахоҳанд пурсид.

                Хулосаи калом барои ман нофаҳмо боқӣ монд ки раиси мӯҳтарами Бонки миллӣ бо ин посух киро "сафед" карданд ва ё киро "тасҳеҳ":- худро ё ҷаноби Ҳоҷӣ Акбар Тӯраҷонзодаро ва аз ин аҷибтар дар назди кӣ хонанда ва ё роҳбарияти Талко?